Matthijs den Dekker

Stel vragen, zoek God, reis mee. Verhelder je blik. | Een blog sinds 2013

Waarom Jezus’ dood geen transactie was [Gastblog Johan Klein Haneveld]

Een reactie plaatsen

Dit is een gastblog van Johan Klein Haneveld. Johan is schrijver van onder andere Indrukwekkende vrijheid, een boek dat me erg aansprak. Veel van wat Johan op zijn blog schrijft, sluit aan bij mijn eigen zoektocht en worsteling met geloven en God, vroeger en nu. Daarom heb ik hem gevraagd een gastblog te schrijven over transactioneel tegenover sacramenteel geloven. Het onderscheid tussen die twee gooide een wereld voor me open. Iets met dingen niet meer hoeven te verdienen en zo…

Schipbreuk en sacramenten

Een schipbreukeling dreigt in de oceaan te zinken. Hij ziet een boot en roept om hulp. Hij zegt dat hij altijd dankbaar zal zijn als hij gered wordt. Iemand werpt hem een reddingsboei toe. Nu blijft hij drijven, terwijl om hem heen de anderen verdrinken. En vervolgens blijft hij de rest van zijn leven bezig met het terugbetalen van zijn schuld. Zo dacht ik over het christelijke geloof. Ik was de drenkeling, Jezus was de redder. Het leidde ertoe dat ik overspannen werd.

Het kan ook anders! Een schipbreukeling dreigt in de oceaan te zinken. Een schip vaart voorbij. Een man springt het water in. ‘Doe je ogen open’, zegt hij. ‘Kijk naar mij: ik kan hier blijven staan!’ De drenkeling gehoorzaamt en beseft vervolgens dat hij en de mensen om hem heen van het begin af aan al gered waren! Hij had het alleen nog niet gezien. Deze manier van denken over het geloof wordt ook wel eens een ‘sacramenteel’ genoemd.

Sacramenten

Het is een woord dat we volgens mij een beetje vergeten zijn. En dat terwijl het toch lekker bekt: ’Sacrament’. Het heeft ook iets lekker mysterieus. Maar misschien is dat wel waarom we het zijn gaan wantrouwen. Het doet denken aan rituelen waar we aan mee doen zonder ze te begrijpen, of priesters die in de kerk een toneelstukje opvoeren.

We vieren nog wel het avondmaal, we laten ons dopen, we trouwen, en misschien noemen we dat alles wel een ‘sacrament’. Maar niet meer op dezelfde manier als vroeger. Toen gold een sacrament als een handeling waardoor God tot de mens komt. Volgens de oude gelovigen werd God namelijk zichtbaar in het brood en de wijn van het avondmaal, en werden zonden afgewassen in het water van de doop. Als je aan doop en avondmaal deelnam, deelde je in de aanwezigheid van God en van Jezus. En je hoefde er niets voor te doen. Zonder dat mensen het konden uitleggen of manipuleren, was het gewoon al realiteit. Je kon het alleen maar ontvangen.

Waren mensen die niet aan het avondmaal deelnamen dus van God afgesneden? Konden ze niet door Jezus worden gered als ze zich niet lieten dopen? Nee, want God is altijd overal aanwezig. In hem leven wij, bewegen wij en zijn wij, zei Paulus. Bovendien is ieder mens al met Christus gestorven en opgestaan. Hij heeft de zonden van de hele wereld weggenomen. Er is geen veroordeling voor wie in Christus Jezus zijn.

Transacties

Wij kunnen deze waarheden echter vaak niet zien. Omdat we deel zijn van een omgeving die heel anders naar de wereld kijkt. Sinds de reformatie willen we het op geloofsgebied eigenlijk allemaal helder hebben: Dit is wat ik moet doen of niet doen. Dit is hoe God dan op mij reageert. En dit is hoe ik toch nog gered kan worden ook al moet God mij eigenlijk straffen. Geen mysterieus sacrament, een heldere duidelijke transactie.

We willen weten hoe wij als mens tot God kunnen komen. Daar heb je wat aan. Dan gaat het om oorzaak en gevolg, inspanning en resultaat, en ‘voor wat, hoort wat’. Daardoor gaan we denken dat God alleen maar van ons kan houden als iemand een afkoopsom voor ons betaalt. En dat Hij in ruil voor onze redding nu van ons verwacht dat we dankbaar zijn en hard gaan werken.

Waarheden zichtbaar maken

Onze transactionele visie maakt ons blind voor de werkelijkheid. Maar zoals je een onzichtbare man even kunt aanwijzen wanneer hij een groen hoedje opzet, zo wordt de altijd aanwezige liefde en aanvaarding van God zichtbaar in de sacramenten. Die zijn als het ware het hoedje. En ook als de man zijn hoed heeft afgezet, weet je dat hij er toch moet zijn. Je hebt het hoedje immers gezien? Zo is het met de sacramenten ook. Omdat God die heeft gegeven, weten we dat God is zoals hij daarin zichtbaar wordt, zelfs als we dat niet kunnen voelen of zelfs geloven.

Ook Jezus’ dood en opstanding, zijn lichaam en bloed verbeeld in brood en wijn, waren geen transactie, maar een sacrament. Ze veranderden niets aan de liefde van God voor ons. Die was voordat Jezus stierf namelijk even groot als daarna. Maar Jezus zorgde door zijn dood dat we die opofferende liefde van God konden leren kennen. We konden met eigen ogen zien dat God wat dood is, uiteindelijk weer levend zal maken. Als we een doopdienst meemaken, is dat wat we op dat moment kunnen waarnemen: iets wat ooit voor iedereen zal gelden.

Als je ogen opengaan voor de liefde van God die altijd aanwezig is, ook als je die even niet kunt zien, ga je zelf ook steeds meer houden van andere mensen. En zo wordt je zelf een sacrament: je bent zelf het hoedje dat aan anderen laat zien waar de onzichtbare man zich bevindt. Dat is niet iets dat als een verplichting voelt, niet iets dat je aan God terugbetaalt, het is vrucht die als vanzelf in je leven groeit. Het maakt je vrij.

JKH2

Johan Klein Haneveld (1976) is eindredacteur. Hij schreef romans en het boek ‘Indrukwekkende Vrijheid’. In oktober verschijnt zijn volgende boek ‘Hoe je zwakheid leven brengt … Als God je verhaal vertelt’ en in 2016 wordt het eerste deel van zijn fantasyduologie gepubliceerd: ‘De Krakenvorst, boek 1: Keruga’. Hij plaatst gedichten en filmbesprekingen op JohanKleinHaneveld.blogspot.nl.

(Fotocredit: Sasja Milenkovic, creative commons)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *