Matthijs den Dekker

Stel vragen, zoek God, reis mee. Verhelder je blik. | Een blog sinds 2013

Het westerse plastic om het brood van het evangelie

Een reactie plaatsen

Het was een Afrikaans stamhoofd dat dankbaar was voor het evangelie dat de westerse zendeling gebracht had in de jaren dat hij bij hen woonde. Toch had hij één kanttekening: hij had lang het idee dat hij westers moest worden om christen te kunnen zijn. Hij zei tegen de zendeling: “Je bracht ons het brood van het evangelie, maar we zijn bijna gestikt in de plastic zak eromheen.”

Westerse dominantie

In Nederland komen we veel migranten tegen. Als we als christen (of kerk) echt open willen staan voor de mensen om ons heen, moeten we onderscheiden welke delen van ons geloof brood zijn en welke plastic. Niet omdat het plastic verkeerd is, het is nu eenmaal onderdeel van ons geloof, maar wel omdat het plastic is: het is geen brood. De westerse kijk is dominant aanwezig, ook als we in contact zijn met samuel leeandere culturen.

In oktober was ik op een symposium over interculturele kerkplanting in Veenendaal. Het ging veel over culturele verschillen, over het westerse plastic dat we om het brood doen en waarvan we vervolgens zeggen dat het erbij hoort. Samuel Lee* was een van de sprekers. Hij gaf een aantal historische verklaringen voor de westerse dominantie in het christendom. (Mocht je niet in de geschiedenis willen duiken, skip dan door naar het einde voor de praktische tips.) Deze blog is een mix van wat hij vertelde en mijn eigen ideeën erover.

Oostwaarts

Voordat het christelijk geloof in Europa bloeide, was het evangelie al oostwaarts getrokken, tot in Azië en Japan. Er zijn nog steeds overblijfselen in China en Japan van eeuwenoude christelijke kerken. Daarna is het geloof ook in Europa gaan bloeien en veel later pas in Amerika. Toch zijn er weinig Aziatische invloeden merkbaar in het christendom.

Een van de redenen die Lee daarvoor gaf is het feit dat het christendom staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk werd: opeens was het de religie van de supermacht. Het gevolg was dat niet alleen Constantijn zich tot het christelijk geloof bekeerde, maar dat het christendom zich ook een beetje tot de Romeinse cultuur bekeerde. De Romeinse cultuur werd de hoofdstroom van het christendom.

Twee stromingen

Volgens Lee ontstonden er op dat moment ook twee ‘christendommen’: het christendom van de macht en het christendom van de gemarginaliseerden. Die twee ‘stromingen’ zijn nog steeds te vinden en zijn er altijd al geweest. Het christendom is altijd een boodschap voor de zwakken en de nederigen geweest. Tegelijk is er altijd een christendom geweest dat de macht had en invloed uit wilde oefenen. Is het te veel gezegd om te stellen dat Jezus zich waarschijnlijk in het eerste meer zou herkennen dan in het tweede?

Dit heeft geleid tot culturele arrogantie. De vraag is: waarom mag een westerse gelovige wel zijn geloof aanpassen aan zijn cultuur, maar wordt dat bij Aziatische en Afrikaanse gelovigen al snel syncretisme genoemd? In Azië lezen theologiestudenten netjes de boeken van Luther en Calvijn, maar is het not done om het geloof te linken aan wat Confucius gezegd heeft. In Afrika brengen we onze gereformeerde theologie aan studenten die een nette broek en een wit overhemd dragen, toch nauwelijks de traditionele Afrikaanse dracht te noemen.

Culturele bril

Hoe kunnen we hiermee omgaan? Hoe houden we rekening met onze eigen culturele bril en die van anderen? Een aantal tips voor mensen die open willen staan voor christenen uit andere culturen:

  • Wees je bewust van wat er is. In Nederland zijn er Nederlandse kerken en migrantenkerken. In elke groep heb je traditionele en niet-traditionele kerken. Dat betekent dat je migrantenkerken net zomin over één kam kan scheren als Nederlandse kerken. Beide groepen leven compleet naast elkaar en weten maar weinig van elkaar.
  • Wees nederig. Er is een verborgen arrogantie in onze theologie en in onze manier van kerk-zijn, van beide kanten. Ook migranten hebben hun plastic. Alleen door nederig met elkaar om te gaan, vinden we elkaar.
  • Verdiep je in de verschillen en probeer ze te waarderen. Diversiteit is het fundament van eenheid. Westers denken is organisatorisch en individualistisch, niet-westers denken is communaal (gericht op gemeenschap).
  • Leg je agenda niet op een ander. Christendom moet natuurlijk zijn. Zet in op de relatie in plaats van het programma. Verlies je eigen christelijke, Nederlandse identiteit niet, maar verwacht niet van anderen dat ze zich in alles aanpassen. Wees rationeel, maar tegelijk flexibel.

*Samuel Lee is het toonbeeld van interculturaliteit: Hij komt uit het Midden-Oosten, is getrouwd met een Japanse, woonachtig in Nederland, werkend onder Ghanezen en Koreanen en is voorganger in een migrantenkerk in Amsterdam.

 

(Fotocredit: Mike Blyth, creative commons)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *